Ketoza krów mlecznych. Jak ją diagnozować i leczyć?

mleko, kryzys, Kanada, ceny mleka — Producenci mleka w Kanadzie tracą rocznie nawet 150 milionów dolarów. Foto_ Mirosław Lewandowski

W jaki sposób możemy skutecznie potwierdzić ketozę w naszym stadzie, a jeśli już ona występuje, jakie środki najlepiej sprawdzają się w leczeniu krów?

– Warto wiedzieć, że ketoza czyli podwyższony poziom ciał ketonowych, jest normalnym zjawiskiem w czasie adaptacji tj. przystosowania się organizmu krów do okresu deficytu energetycznego. Dopiero ich nadmierny poziom stanowi problem – mówiła prof. Jessica McArt z Uniwersytetu Corlnella w USA podczas tegorocznej Szkoły Żywienia w Krakowie.

W laktacji krowy muszą się adaptować do deficytu energetycznego. W efekcie uwalniane do krwiobiegu są duże ilości niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych (NEFA).

Ketoza jest normalnym zjawiskiem w czasie adaptacji krów do deficytu energetycznego
Poziom ciał ketonowych można określić w moczu, mleku i krwi krów
Głównym celem leczenia ketozy nie jest zmniejszenie poziomu BHB we krwi

Jeśli jest zbyt dużo NEFA zostają one niecałkowicie utleniane do ciał ketonowych. Wyróżniamy ich trzy rodzaje tj. aceton, acetooctan oraz β-hydroksymaślan (BHB). Są one używane jako alternatywne źródło energii w ciele.

Zapach acetonu

Historycznie hodowcy oraz lekarze weterynarii wykrywali ketozę u krów na podstawie słodkiego zapachu acetonu uwalnianego wraz z wydychanym przez nie powietrzem. Metoda ta wbrew pozorom nie należy do najłatwiejszych, a dodatkowo jest ona obarczona sporym błędem.

– Przyjmuje się, że metoda ta jest skuteczna zaledwie w 50%. Generalnie nie jesteśmy w tym tacy dobrzy, za jakich się uważamy. Gdy twierdzimy, że umiemy wyczuć aceton w oborze to gwarantuję, że większość z nas nie potrafi tego zrobić – mówiła Jessica McArt.

Badanie ciał ketonowych

Badanie ciał ketonowych w moczu wykonujemy za pomocą testu paskowego na obecność kwasu acetylooctowego. Jego dokładność jest określona jako przyzwoita i porównywalna do badania krwi.

Dodatkową zaletą jest także cena, około złotówki za pasek. Zabarwienie czerwone i fioletowe oznacza, że dana sztuka może być w ketozie.

Testy do badania poziomu BHB w mleku są paskowe lub proszkowe. Mają one od umiarkowanej do słabej czułości oraz przyzwoitą specyficzność.

Oznacza to, że niektóre krowy ketotyczne w badaniu wyjdą jako nieketotyczne. Za to wskaże ono celnie większość sztuk zdrowych.

Badanie ciał ketonowych we krwi wydaje się najbardziej dokładnym rozwiązaniem. Złotym standardem jest oznaczanie ich poziomu w laboratorium. W tym przypadku wadą jest jednak zbyt długie oczekiwanie na wynik.

Na rynku dostępne są też ręczne mierniki BHB przeznaczone dla ludzi, które można jednak z powodzeniem wykorzystać w przypadku krów mlecznych. Jest to dokładny test, który daje wynik ilościowy BHB w milimolach na litr.

Skąd i kiedy pobierać próbki krwi?

Jeśli chodzi o lokalizację pobierania próbek krwi, najczęściej jest to żyła ogonowa albo szyjna.

– Nie zalecam pobierania krwi z żyły mlecznej z uwagi na to, że po pierwsze jest to niebezpieczne, a po drugie otrzymamy nieco zaniżony wynik o około 0,3 milimola na litr – kontynuowała Jessica McArt.

W tym celu można też wykorzystać nakłucie ucha lub sromu, żeby pozyskać krew z naczyń włosowatych.

Jak leczyć krowy z ketozą?

Głównym celem leczenia ketozy nie jest zmniejszenie poziomu BHB we krwi. Chodzi przede wszystkim o rozwiązanie pewnego rodzaju problemu metabolicznego, który leży u podstaw tego zjawiska. Do podstawowych i najczęściej stosowanych narzędzi należy podawanie glikolu propylenowego w ilości 300 ml bezpośrednio do pyska raz dziennie przez 3 do 5 dni.

Inną metodą jest suplementacja witaminy B12, a także dożylne podawanie glukozy.

Możliwe jest również stosowanie glukokortykoidów, jednak zdaniem Jessici McArt, ich skuteczność jest dyskusyjna, a ponadto mogą być one szkodliwe dla krów z wysokim poziomem BHB.