Rząd przyjął projekt regulujący stan prawny gruntów na wsi

Uregulowanie stanu prawnego gruntów należących do wspólnot i nieodpłatne przejęcie przez gminy terenów bez ustalonego właściciela – to cel projektu o wspólnotach gruntowych, który przyjął rząd.  

 

Wspólnoty gruntowe są pozostałością uwłaszczeń włościan dokonywanych na terenach byłego zaboru rosyjskiego i austriackiego w XIX wieku i stanowią szczególnego rodzaju własność. 

 

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego charakter wspólnoty gruntowej "aczkolwiek zbliża się do współwłasności, stanowi jednak współwłasność o szczególnych cechach, niepodlegającą podziałowi, rządzącą się własnymi odrębnymi zasadami. Istotą tej współwłasności jest uprawnienie członka wspólnoty do udziału we wspólnocie w postaci korzystania z objętych nią gruntów zgodnie z ich przeznaczeniem, przysługujące osobom fizycznym lub prawnym posiadającym gospodarstwa rolne".

 

Projekt noweli ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, który we wtorek przyjęła Rada Ministrów, przygotowało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ma on na celu uregulowanie stosunków własnościowych wspólnot gruntowych.

 

Nowela ma umożliwić ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnoty gruntowe, bądź mienie gromadzkie oraz kto jest uprawniony do korzystania ze wspólnoty i jakie przysługują mu udziały w gruntach wspólnotowych.

 

W Polsce istnieje ponad 5100 wspólnot gruntowych o łącznej powierzchni ok. 107 tys. ha. Według szacunków MRiRW około 3500 z nich nie ma uregulowanego stanu prawnego, choć powinno to było nastąpić w ciągu roku od uchwalenia obecnie obowiązującej ustawy, czyli do 5 lipca 1964 r.

 

Jak przekonywał resort, taka sytuacja utrudnia opodatkowanie tych gruntów gminom i jest niekorzystna dla rolników, zwłaszcza przy ubieganiu się o płatności bezpośrednie do posiadanych gruntów.

 

Projekt przewiduje w pierwszej kolejności ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową oraz ustalenie wykazów uprawnionych do udziału we wspólnocie oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. 

 

Będzie to następowało na wniosek uprawnionego do udziału we wspólnocie, czyli osób fizycznych lub prawnych posiadających gospodarstwa rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed 5 lipca 1963 faktycznie korzystały z tej wspólnoty. Są to tzw. "pierwotni uprawnieni". Będą mieli czas na składanie wniosków w tej sprawie do 30 czerwca 2016 r.

 

Projekt ustawy przewiduje, że jeśli ustalenie pierwotnych uprawnionych lub ich spadkobierców nie będzie możliwe, wniosek o ustalenie udziałów we wspólnocie będą mogły złożyć również "osoby fizyczne lub prawne, które posiadają gospodarstwa rolne i nieprzerwanie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2015 r. faktycznie korzystają ze wspólnoty gruntowej albo zamieszkują lub mają siedzibę na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę lub osoby fizyczne, które zamieszkują w innej miejscowości, a prowadzą gospodarstwo rolne – jeżeli wspólnotą gruntową są lasy, grunty leśne albo nieużytki przeznaczone do zalesienia".

 

 

Jeśli nie będzie możliwe ustalenie uprawnionych we wspólnocie gruntowej, wówczas – na swój wniosek – jej tereny nieodpłatnie przejmą gminy właściwe ze względu na położenie nieruchomości. 

 

Gdyby gmina nie chciała lub nie mogła przejąć takiego terenu, przejdzie on na rzecz Skarbu Państwa.

 

Nowelizacja wprowadza także możliwość przekształcenia wspólnoty gruntowej we współwłasność w rozumieniu Kodeksu cywilnego: uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej będą mogli podjąć uchwałę o przekształceniu wspólnoty gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych, co umożliwi zakładanie ksiąg wieczystych dla tych nieruchomości i ułatwi ich sprzedaż.

 

Autorzy projektu podkreślają jednak przy tym, że "nowelizacja ustawy nie zakłada zniesienia istniejących wspólnot gruntowych. Będą one mogły funkcjonować nadal w dotychczasowej formie organizacyjnej i gospodarować na dotychczasowych zasadach, jeżeli taka będzie wola samych uprawnionych".

 

Projekt przewiduje także zmianę przepisów regulujących ustrój spółek powołanych do zagospodarowania wspólnot gruntowych oraz wprowadzenie sądowej kontroli działalności organów spółek, co ma usprawnić ich działanie. 

 

W tej chwili tylko w 1080 wspólnotach utworzono spółki do zarządzania tymi wspólnotami i jedynie w 1073 spółkach powołano właściwe organy.

 

Ustawa miałaby wejść w życie 1 stycznia 2016 r.