NIK miażdży realizację Programu kształtowania zasobów wodnych na terenach rolniczych

Zobacz galerię (1)

Realizacja Programu kształtowania zasobów wodnych na terenach rolniczych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (PGW WP) była nieskuteczna i nie była prawidłowa. Celem było zwiększenie retencji korytowej o 100 mln m sześc. W badanym okresie sięgnęło 10,1 mln m sześc. – poinformowała Najwyższa Izba Kontroli (NIK).

W swoim raporcie przypomina, że w lutym 2020 r. PGW WP rozpoczęło prace nad założeniami do Programu kształtowania zasobów wodnych na terenach rolniczych (zPKZW). Głównym celem założeń było zwiększenie pojemności retencyjnej zlewni rzek na terenach rolniczych. W ramach programu miała być przywracana dwufunkcyjna rola urządzeń melioracyjnych, która zapewniałaby odprowadzanie wód z pól i użytków rolnych w czasie opadów, ale również ich nawodnienie w okresach suszy.

500 zadań o charakterze utrzymaniowym

„W założeniach PKZW zaplanowano w latach 2020–2022 budowę, odbudowę lub remont 645 urządzeń wodnych, takich jak jazy, zastawki, mnichy (budowla hydrotechniczna służąca do piętrzenia i regulowania przepływu wody w stawach). Wytypowano 140 zadań, które miały kosztować PGW WP około 157 mln zł.  W dalszym okresie założenia ewoluowały i w ramach Programu realizowano łącznie ponad 500 zadań o charakterze utrzymaniowym oraz inwestycyjnym, w wyniku realizacji których miało nastąpić zwiększenie retencji szacunkowo o około 100 mln m sześc.” – wskazuje NIK.

Kontrolę w tym zakresie przeprowadziła ona w Ministerstwie Infrastruktury, Krajowym Zarządzie Gospodarki Wodnej, kilku regionalnych zarządach gospodarki wodnej oraz zarządach zlewni. Okres objęty kontrolą to lata 2020-2023.

Zaledwie 10,1 proc. planowanej wielkości

„W ramach realizacji Programu, jednostki Wód Polskich w latach 2020–2022 wykonały łącznie 21 zadań o charakterze inwestycyjnym i 239 zadań o charakterze utrzymaniowym. Nastąpiło zwiększenie retencji o około 10,1 mln m sześc., co stanowiło zaledwie 10,1 proc. planowanej wielkości zwiększenia retencji. Szczególnie niska skuteczność dotyczyła zadań inwestycyjnych i osiągnięto jedynie 1,1 mln m sześc., tj. 1,2 proc. planowanego zwiększenia retencji w stosunku do zaplanowanej, tj. 90,7 mln m sześc. Z 51 zaplanowanych zadań inwestycyjnych zrealizowano 21, które dotyczyły 57 urządzeń wodnych” – wylicza NIK.

Jak dodaje, w 2023 r. kontynuowana była realizacja 30 zadań o charakterze inwestycyjnym, które dotyczyły 242 urządzeń, m.in. były to jazy, zastawki, przepusty z piętrzeniem, stacje pomp, rurociąg z piętrzeniem.

Przewlekłe procesy administracyjne

„W ramach realizacji zPKZW w latach 2020-2023 (według stanu na 21 lipca 2023 r.) zakończono łącznie 252 zadania utrzymaniowe z 452 zaplanowanych. Prace utrzymaniowe wykonano na 754 urządzeniach wodnych, które w odróżnieniu od zadań inwestycyjnych, znajdujących się w Planie przeciwdziałania skutkom suszy (PPSS), stanowiły wewnętrzną listę zadań PGW WP, sporządzaną corocznie, zgodnie z bieżącymi potrzebami jednostek terenowych i możliwościami finansowymi Wód Polskich. W efekcie retencja korytowa uległa powiększeniu o niespełna 9 mln m sześc. W trakcie realizacji było 90 zadań utrzymaniowych, które obejmowały 204 obiekty (m.in. naprawa zastawek, przepustów z piętrzeniem, remont mechanizmu napędowego, remont zastawek i budowli)” – czytamy w raporcie Izby.

W ocenie kontrolerów, nieskuteczna realizacja zPKZW dotycząca zadań inwestycyjnych miała przyczynę w postaci przewlekłego procesu uzyskiwania zgód wodnoprawnych. Spowodowane to było: przedłużającym się procesem uzyskania wymaganych decyzji administracyjnych warunkujących rozpoczęcie robót budowlanych, koniecznością sporządzania dodatkowych analiz środowiskowych oraz uzyskiwania dodatkowych decyzji, koniecznością korygowania błędów w sporządzonej dokumentacji projektowej lub przedłużającą się procedurą o udzielenie zamówienia publicznego.

Nieskuteczny nadzór nad Wodami Polskimi

Według NIK, przewlekłość postępowań administracyjnych zależała od ministra infrastruktury. Na 390 wniosków złożonych w badanym okresie do ministra, decyzje wydano zaledwie w 112 sprawach, przy czym postępowanie dla 78 decyzji prowadzono od trzech miesięcy do roku, 31 decyzji – od roku do dwóch lat, a trzy decyzje wydano po upływie dwóch lat. Na 13 wniosków o wydanie zgód wodnoprawnych złożonych w latach 2020-2023, dotyczących inwestycji realizowanych w ramach zPKZW, wydana została jedna decyzja po upływie ponad dwóch lat od złożenia wniosku, jedna sprawa pozostawiona została bez rozpoznania z powodu nieuzupełnienia wniosku, pozostałe sprawy były w toku. Postępowanie w stosunku do trzech z nich trwało ponad dwa lata, w stosunku do pięciu – ponad półtora roku, w stosunku do dwóch – ponad rok, a w stosunku do jednej – ponad pół roku.

„Minister infrastruktury nieskutecznie pełnił nadzór nad PGW WP w celu poprawy jakości składanych przez Wody Polskie wniosków o wydanie zgody wodnoprawnej. Podobnie nadzór prezesa PGW WP nad jakością tych wniosków był niedostateczny” – ocenia NIK.

Wnioski do ministra infrastruktury i PGW WP

Mając na uwadze wyniki kontroli, Izba wystąpiła do ministra infrastruktury o:

– przyśpieszenie prac nad projektem ustawy o inwestycjach w zakresie przeciwdziałania skutkom suszy, mających na celu wprowadzenie do systemu prawnego rozwiązań, które pozwolą uprościć przygotowanie i realizację przedsięwzięć retencyjnych, a tym samym przyczynią się do poprawy stanu gospodarki wodnej na terenach rolnych;

– zapewnienie terminowości prowadzonych postępowań administracyjnych w sprawach dotyczących zgód wodnoprawnych.

Zaś do prezesa Wód Polskich trafił wniosek o podjęcie działań mających na celu skuteczne zwiększenie retencji wody poprzez realizowanie zadań inwestycyjnych pozwalających na kształtowanie zasobów wodnych na terenach rolnych, w tym doprowadzenie do poprawy jakości wniosków o udzielenie zgód wodnoprawnych.

• Agrobiznes bez tajemnic. Zamów prenumeratę miesięcznika "Przedsiębiorca Rolny" już dziś